Interne pdf die wordt geopend in een nieuw venster. Interne pdf die wordt geopend in het huidige venster. Interne link die wordt geopend in een nieuw venster. Interne link die wordt geopend in het huidige venster. Externe pdf die wordt geopend in een nieuw venster. Externe pdf die wordt geopend in het huidige venster. Externe link die wordt geopend in een nieuw venster. Externe link die wordt geopend in het huidige venster.

Over het Bestuursakkoord

In oktober 2020 hebben de minister van OCW, de Vereniging Hogescholen (VH) en de Universiteiten van Nederland (UNL) het Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleidingen gesloten. In dit bestuursakkoord spreken partijen af om de lerarenopleidingen verder te flexibiliseren. In het bestuursakkoord zijn verschillende ambities opgenomen. Hieronder zijn de verschillende projecten opgenomen.

De lerarenopleidingen van de hogescholen en universiteiten bundelen hun krachten landelijk, maar ook regionaal, om meer leraren op te leiden en bij te dragen aan een aantrekkelijk beroep voor leraren.

Het doel is om een helder, flexibel en zo goed mogelijk passend opleidingsaanbod aan te bieden om voldoende en kwalitatief goede leraren op te leiden. Binnen de (regionale) allianties wordt samengewerkt met scholen, leraren en andere partners. De vorm en inhoud van de regionale allianties verschillen, afhankelijk van de regionale context en behoeften. Wat alle allianties gemeen hebben is dat ze door intensievere samenwerking tussen lerarenopleidingen in het opleiden en professionaliseren van leraren willen bijdragen aan goed onderwijs voor iedereen.

De regionale allianties lerarenopleidingen zijn:

Resultaten

De recente besluitvorming over de inrichting van onderwijsregio’s zorgt voor nieuwe dynamiek in de ontwikkeling van de allianties. In een bijeenkomst van regionale allianties en collega’s van de realisatie-eenheid (RE) van OCW op 12 september 2023 benoemden de allianties, mee op basis van bovengenoemde perspectieven, een viertal functies waarop ze waarde toevoegen in de onderwijsregio’s:

  • Positionering lerarenopleidingen: de lerarenopleidingen leveren als regionaal collectief een gezamenlijke, betrouwbare en duurzame bijdrage aan netwerksamenwerking in de onderwijsregio’s.
  • Denken en werken vanuit integraal perspectief: de lerarenopleiding dragen op de vijf onderscheiden functies van de onderwijsregio’s bij vanuit een breed sector-overstijgend perspectief (po-vo-mbo-ho).
  • Partner in kennis en onderzoek: de lerarenopleidingen werken regionaal samen op kennisontwikkeling en kennisdeling ten behoeve van vraagstukken op het gebied van onderwijs en onderwijsarbeidsmarkt.
  • Allianties als procesregisseur in de regio: de alliantie van lerarenopleidingen als neutrale partij met een integraal zicht op de verschillende niveaus van regionale samenwerking (operationeel, tactisch en strategisch).


In dezelfde bijeenkomst van 12 september jl. gaf de Realisatie Eenheid (RE) aan dat ze zich samen met de regionale allianties zullen inzetten voor het herpositioneren van de allianties als onderdeel van de onderwijsregio’s.

De Universiteiten van Nederland hebben de ambitie om het aantal universitair opgeleide leraren te vergroten en daarmee bij te dragen aan het terugdringen van het lerarentekort en het versterken van de onderwijskwaliteit. Samen met de hogescholen leiden de universiteiten al meer dan tien jaar leraren voor het basisonderwijs op in de universitaire pabo’s. Sinds een aantal jaren kunnen studenten ook via de volledig universitaire opleiding Pedagogische Wetenschappen Primair Onderwijs hun lesbevoegdheid PO halen. In het Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleidingen zijn aanvullende ambities opgenomen. Dat doen de universiteiten door het ontwikkelen van nieuwe opleidingsroutes, zoals de Educatieve Masters Primair Onderwijs en door gezamenlijke routes met het hbo, gericht op zijinstromers met een universitaire vooropleiding.

Master Educatieve Master Primair Onderwijs – Vrije Universiteit Amsterdam (vu.nl)
Onderwijswetenschappen – Masters – Universiteit Utrecht (uu.nl)

Resultaten

  • In september 2022 is de academische zijinstroom PO in Amsterdam en Leiden van start gegaan, een samenwerking van universiteiten en hogescholen.
  • In Utrecht startten in september 2022 de eerste studenten met het MPabo-traject (wo-master diploma en hbo-bachelor diploma incl. bevoegdheid PO), een samenwerking van de Universiteit en Hogeschool Utrecht.
  • In september 2022 is een Premasterprogramma gestart waardoor ook hbo-afgestudeerden kunnen instromen. Voor studiekiezers met onvoldoende pedagogische en onderwijskundige basis is ook nog een speciaal zomervak ontwikkeld waarmee zij deze veronderstelde voorkennis kunnen inhalen.
  • De formatie van de EMPO (wo-masterdiploma inclusief een bevoegdheid PO) van VU, UvA en Universiteit Leiden (joint degree) en die van Erasmus Universiteit is rond, er zijn voldoende docenten. Er zijn in 2023 15 nieuwe studenten gestart bij de joint degree en 10 nieuwe studenten bij de EUR. 
  • De EMPO is aan de slag gegaan als partnerschap Samen Opleiden. Binnen een partnerschap werken scholen en lerarenopleidingen intensief samen om aankomende leraren zo goed mogelijk op te leiden. Intussen is in 2023 de programmaleider gestart en zijn de stuurgroep, regiegroep, taakgroep en HR/kwaliteitsgroep gevormd. 
  • Er zijn openbare masterclasses en open EMPO colleges georganiseerd.
  • Bij de Erasmus Universiteit is de praktijklijn voor jaar 1 en 2 aangescherpt op basis van theoretische inzichten en ervaringen van het eerste jaar. 
  • Ook hoopt de Erasmus Universiteit de toegankelijkheid en daarmee de instroom te verhogen met de minor “Ontwerpen van Onderwijs”.

Bekijk het schematisch overzicht van de academische PO-routes.

Alfa4all is er voor iedereen die eerstegraads docent in een van de talen wil worden en nog bepaalde vakinhoudelijk kennis mist om te starten met een universitaire lerarenopleiding of een zij-instroom traject. Op dit moment is er aanbod van cursussen voor Nederlands, Frans, Duits, Engels en Klassieke Talen. Voor Spaans komt binnenkort een aanbod beschikbaar. De cursussen kennen een blended opzet en het volgen ervan is kosteloos. Docenten die een cursus willen volgen in het kader van doorgaande professionalisering zijn ook welkom. Ook zij kunnen zich voorlopig kosteloos inschrijven. Tot eind 2023 wordt Alfa4all gefinancierd vanuit middelen uit het Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleidingen. De decanen van de faculteiten Geesteswetenschappen/Letteren hebben de intentie uitgesproken om Alfa4all daarna te adopteren, net zoals dit bij Bèta4all het geval is geweest. Informatie over en inschrijven voor Alfa4all cursussen kan op de website.

Informatie over Bèta4all vind je hier.

Resultaten

Alfa4all heeft het doel uit het Bestuursakkoord (een cursusaanbod voor iedereen die eerstegraads docent in een van de talen wil worden en nog bepaalde vakinhoudelijk kennis mist om te starten met een universitaire lerarenopleiding of een zij-instroom traject) gerealiseerd. Sinds september 2022 bestaat het aanbod van Alfa4all uit 34 cursussen met 291 inschrijvingen (dit gaat om 71 studenten die ieder vaak meerdere cursussen volgen) in Nederlands, Frans, Duits, Engels, Spaans en de klassieke talen. Sindsdien zijn het aantal inschrijvingen bijna verdubbeld, met in voorjaar 2023 109 ingeschreven studenten die gezamenijk 339 cursussen volgen. Vooral bij het schoolvak Nederlands is dit een mooi resultaat, gezien dit zowel een tekortvak is wat betreft aantal leraren als een kernvak in het VO.
In 2023 is ten opzichte van najaar 2022 het aantal inschrijvingen toegenomen, met name bij Nederlands (+20) en Engels (+26). Ook wordt in 2023 gewerkt aan een uitbreiding van Nederlands met vijf cursussen voor de academische doelgroep zonder vakverwante opleiding. 

Op 27 januari 2023 zijn de eerste microcredentials uitgereikt bij twee Alfa4all cursussen Nederlands (Universiteit Utrecht en Tilburg University). Hiernaast gaat nu ook de UvA een eerste microcredential uitreiken voor een cursus Duits. 

Alfa4All wordt na afronding van de projectfase ondergebracht bij de universiteiten, waarmee de samenwerking van de faculteiten Geesteswetenschappen en Letteren van de 11 universiteiten wordt voortgezet. 

Beta4all is in de afgelopen jaren gegroeid naar 28 cursussen met in totaal 300 cursisten die bezig zijn met het behalen van de eerstegraadsbevoegdheid in de tekortvakken wiskunde, natuurkunde, scheikunde en informatica. Daarmee wordt meer dan 50% van de totale instroom in de universitaire lerarenopleidingen voor deze vakken gerealiseerd via Beta4all! De bètadecanen hebben dit programma met pure vakinhoud voor de academisch opgeleide eerstegraadsdocent dan ook van harte geadopteerd.
In oktober 2023 is besloten in de vergadering van de bètadecanen dat het project langdurig wordt ondersteund tot 2030. 

In het Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleidingen hebben de minister van OCW, de Vereniging Hogescholen (VH) en Universiteiten van Nederland (UNL) afspraken gemaakt over het verder flexibiliseren van de lerarenopleidingen. Eén van de ambities uit het bestuursakkoord is om te verkennen volgens de principes van leeruitkomsten zoals dat binnen de lerarenopleidingen door de hogescholen is ontwikkeld, ook meerwaarde heeft voor de studenten van de universitaire lerarenopleidingen voor het voortgezet onderwijs die op masterniveau worden aangeboden. En zo ja, hoe de meerwaarde dan gerealiseerd zou moeten worden. Om die vraag te kunnen beantwoorden hebben de universitaire lerarenopleidingen VO een verkenning laten uitvoeren. Verschillende gesprekken over die verkenning hebben geleid tot de volgende positie van de ICL VO.

Resultaten

Het vervolgproject ‘Werken volgens principes van Leeruitkomsten in universitaire lerarenopleidingen’ is in april 2023 gestart. Het doel daarvan is gezamenlijk te werken aan landelijke afspraken die moeten leiden tot meer ruimte voor studenten om op individuele basis toe te werken naar de eindkwalificatie. Daarbij wordt rekening gehouden met al opgedane kennis en ervaringen. In plaats van een voorgeschreven route ligt de focus op wat studenten moeten kennen en kunnen (beantwoordend aan het beroepsbeeld), en op de manier van toetsen. Als aftrap van het project is op de 24-uurse van de ICL op 21 april 2023 een werksessie gehouden met ongeveer 40 opleidingsdirecteuren, beleidsmedewerkers en docenten van de Universitaire Lerarenopleidingen.

In het deelproject beroepsbeeld wordt gewerkt aan een gedragen kern van een beroepsbeeld van de academisch opgeleide docent, zowel startend als ervaren. Dit beroepsbeeld wordt uitgewerkt (gekoppeld aan de wettelijke bekwaamheidseisen en Dublin-descriptoren) in samenhang met authentieke, ontwikkelingsgerichte toetsing van de universitaire docent. 

In het deelproject toetsing is er een eerste aanzet gedaan tot het uitwerken van verschillende paradigma’s en zijn kenmerken van toetsing bij de aangesloten universitaire lerarenopleidingen in kaart gebracht. 

In het deelproject implementatie wordt gewerkt aan het in kaart brengen van diverse pilots in de vorm van een uitgave met best practices

Ook het primair onderwijs is inmiddels aangehaakt bij de projectgroep. Er vindt regelmatig uitwisseling plaats met de werkgroep van de Vereniging Hogescholen. 

Om een grotere instroom én doorstroom van studenten te bereiken, organiseren een viertal universitaire lerarenopleidingen (ulo’s) hun onderwijs op een meer modulaire manier. De Universiteit Utrecht, Universiteit van Amsterdam, Vrije Universiteit en de Universiteit Leiden beogen daarmee twee dingen: zorgen dat meer mensen de lerarenopleiding kunnen volgen, en twee, dat minder mensen uitvallen omdat ze kunnen studeren in het tempo dat past bij hun leerbehoefte.

Onderdeel van dit project is een goede informatievoorziening om de studenten vooraf en tijdens de opleiding te informeren over de modulaire mogelijkheden. Ook wordt gewerkt aan passende studentbegeleiding die studenten ondersteunt om de juiste keuzes te maken binnen de opleiding. Student en opleiding willen zicht houden op de studievoortgang, bijvoorbeeld als een module wordt uitgesmeerd in de tijd, c.q. op een later moment wordt opgepakt.

Resultaten

In de afgelopen periode hebben de vier bij dit project betrokken universiteiten de volgende resultaten geboekt:

  • In september 2022 heeft de UvA een Startmodule voor zijinstromers gelanceerd. Deze module biedt ondersteuning in praktische vaardigheden om zich staande te houden voor een klas, voorafgaand aan de start van de opleiding. De zij-instromers staan namelijk al wel voor de klas.
  • Als aanvulling op de gemodulariseerde lerarenopleidingen heeft de Universiteit Utrecht 3 nieuwe keuzecursussen ontwikkeld. Deze zijn in februari 2023 gestart. De overige keuzecursussen worden in dezelfde lijn vormgegeven.
  • De lerarenopleidingen van de UU, VU en UVA wisselen keuzevakken uit en hebben deze ook opengesteld voor studenten van de TU Delft. Sinds 2023 hebben ook de TU Delft en RUG hun keuzevakken opengesteld voor elkaars studenten. De UvA stelt ook cursussen open voor nascholing aan docenten. Meer keuze voor de studenten!
  • In september 2023 zijn de UvA en Universiteit Leiden gestart met een gemodulariseerd curriculum, met een basismodule en verdiepingsmodule. De Universiteit Utrecht werkt daar al mee en de VU start in september 2024. De UvA en VU onderzoeken de mogelijkheid van een gemodulariseerd curriculum voor de tweejarige master Educatie en Communicatie, met een eerstegraadsbevoegdheid als specialisatie.
  • In juni en augustus 2023 volgden alle 169 instromende studenten bij de Universiteit Leiden naar leerbehoeften en trajecten starttrainingen. Er is hier ook docentprofessionalisering opgezet op het gebied van opleidingsdidactiek voor het hele team. 
  • Het wetsvoorstel voor de verankering van de Educatieve Module in de wet WHW is door zowel de Tweede als Eerste Kamer goedgekeurd. 

Bekijk het schematisch overzicht van de academische routes naar het leraarschap.

Alle ervaringen ten aanzien van flexibilisering van de lerarenopleidingen die er binnen de VH en UNL intern en in onderlinge samenwerking (het netwerk) wordt opgedaan, wordt onder andere gedeeld via kennisdeelsessies en een gezamenlijke conferentie. Ook deze website draagt bij aan kennisuitwisseling.

De gecombineerde VH-UNL werkgroep Professionaliseren lerarenopleiders bestaat uit vijftien vertegenwoordigers afkomstig van dertien kennisinstituten (hbo en wo) en richt zich op het professionaliseren van lerarenopleiders. Het begeleiden van studenten in flexibele trajecten vraagt een andere pedagogiek en didactiek van lerarenopleiders dan zij nu gewend zijn. Binnen dit project brengen de VH en UNL samen in kaart welke professionaliseringsmogelijkheden- en behoeften er zijn en gaan aan de slag met het ontsluiten en/of (door)ontwikkelen van deze mogelijkheden.

Resultaten

Er wordt gewerkt aan een model voor de aanpak van professionalisering van lerarenopleiders in flexibele trajecten (gebaseerd op een eerder behoefteonderzoek). Het doel is te komen tot een handreiking/handleiding voor de professionalisering van lerarenopleiders bij het opleiden van aanstaande leraren in zijinstroom- of deeltijdtrajecten. Het gaat daarbij vooral om bewustwording, inhoudelijke ontwikkeling en training van vaardigheden. Concreet betekent dit dat er bruikbare en effectieve aanpakken worden geformuleerd die handelingsverlegenheid van opleiders (instituut/school/werkplek) bij flexibilisering helpen oplossen. De doelgroep voor deze handleiding is opleiders (school, werkplek en instituut) die verantwoordelijk zijn voor de professionalisering van hun lerarenopleiders van flexibele trajecten.

Na zomer 2023 zijn drie producten opgeleverd:

  • ‘Leren flexibiliseren. Ontwerphandreikingen voor professionalisering van lerarenopleiders bij flexibilisering’. 
  • ‘Professionaliseringsplatform flexibel opleiden. Voorstel en advies.
  • Onderzoek naar de stand van zaken binnen en behoeften van partnerschappen t.a.v. professionalisering lerarenopleiders bij flexibilisering/omgaan met zijinstroom. 

De universitaire lerarenopleidingen (ulo’s) willen overstappers beter voorbereiden, assessen en vervolgens opleiden in hun traject richting het leraarschap. Hiertoe zullen de ulo’s nieuwe projecten uitvoeren en lopende initiatieven intensiveren, specifiek gericht op knelpunten die bestaan voor en tijdens de opleiding. We doen dit zo veel mogelijk in de context van ‘samen opleiden’ met de scholen, Door deze maatwerk aanpak behalen meer overstappers op een goede en verantwoorde manier hun bevoegdheid. We willen dat de uitval beperkt wordt en dat de waardering van de trajecten (bij overstappers en scholen) hoger wordt.

De zes deelprojecten richten zich op het wegnemen van mogelijke hobbels in verschillende fasen in het keuze- en opleidingsproces van de overstapper.

Stichting Onderwijs in richt zich in deelproject 1 op het verder versterken van de informatievoorziening via het Onderwijsloket. Om ervoor te zorgen dat de overstapper zich goed voor kan bereiden op de volgende stappen komt is het online platform Klaar voor de stap gerealiseerd met materiaal dat praktische en bruikbare informatie geeft over het leraarschap en het eventuele assessment.

Voortbouwend op de harmonisatie van assessments die al gaande is (als onderdeel van het Actieplan Leraren) richt deelproject 2 zich met name op het ontwikkelen van een gezamenlijke werkwijze voor de erkenning van Eerder Verkregen Competenties (EVC), zodat EVC’s (en EVK’s; eerder verworven kwalificaties) op iedere ulo op dezelfde manier worden getoetst, erkend en gewaardeerd. De samenwerking tussen en afstemming van de besluiten van Examencommissies rondom assessments vormt het doel van deelproject 3.

Deelproject 4 omvat het (door-)ontwikkelen van op zijinstromers gerichte maatwerktrajecten door vijf (consortia van) universiteiten in verschillende regio’s (Universiteit van Amsterdam, Vrije Universiteit, Universiteit Utrecht, Radboud Universiteit in samenwerking met Universiteit van Maastricht en de drie Technische Universiteiten). Samen met de opleidingsscholen en in afstemming met de behoeften en mogelijkheden in de regio worden trajecten ontwikkeld die opleiden tot een eerstegraads bevoegdheid. Daarnaast wordt ook voor het tweedegraads gebied verkend hoe nieuwe doelgroepen kunnen instromen in opleidingstrajecten zoals de Educatieve Module. Dit is deelproject 5.

In deelproject 6 wordt een netwerk opgezet om specifieke kennis van- en ervaring met het opleiden van zij-instromers te delen met alle partners binnen en buiten de ulo’s. Dit netwerk krijgt een plek binnen het grotere netwerk rondom flexibilisering dat voor UNL en de VH wordt opgetuigd.

Resultaten

Deelproject 1 Digitaal cursusplatform voor zijinstromers: Eerder is al een eerste module De vo-leerling samengesteld met materialen voor studenten/zijinstromers die zich willen voorbereiden op de opleiding/stage/baan. Daarop is voortgeborduurd met een digitaal platform ‘Klaar voor de stap’ met drie modules: De overstap naar VO, Geschiktheidsonderzoek en Hybride docentschap. Hier delen zij-instromers van meerdere opleidingen hun inzichten, verhalen en tips over de overstap naar het VO. In januari 2024 gaat het platform live.

Deelproject 2 EVC en 3 Netwerk Examencommissies: Er is gewerkt aan oplossingsrichtingen, onder andere door landelijke informatie te verzamelen over ervaren knelpunten op het gebied van EVC, zoals bestaande processen, materialen en organisatiestructuren. Vanaf juni 2023 wordt gewerkt aan een brede intake-procedure, een vrijstellingenkader en mogelijk ook het monitoren van competenties van kandidaten tijdens de opleiding. Er worden pilots uitgewerkt die in meerdere rondes bij universitaire lerarenopleidingen worden uitgevoerd. 

Deelproject 4 Maatwerktrajecten:

  • Universiteit Utrecht heeft nu een eigen robuuste assessmentprocedure en 11 goed getrainde instituutsassessoren. Er zijn 45 geschiktheidsonderzoeken uitgevoerd en sinds 2020 zijn er 75 zij-instromers opgeleid.
  • De drie technische universiteiten richten zich op het aantrekken van relevante nieuwe doelgroepen, onder andere kandidaten met internationale achtergrond, professionals uit het bedrijfsleven en PhD’s, en bieden op verzoek intervisie aan de zij-instromers aan. Er is gewerkt aan het verhogen van de zichtbaarheid van de opleidingen voor bètaprofessionals in de regio en er zijn voorlichtingsbijeenkomsten en assessmentdagen georganiseerd. 
  • De VU heeft training Ontdek Je Talent als docent zes keer aangeboden in 2023, met in totaal 51 deelnemers. De helft is al gestart of zal dit schooljaar van start gaan met een opleiding aan de VU, UvA, HvA of andere lerarenopleidingen. Er zijn 21 zij-instromers gestart, exclusief twee Trainees in Onderwijs, en er zijn vijf nieuwe aanmeldingen. 
  • De UvA heeft het bestaande maatwerktraject Aan de Slag voor de Klas uitgebreid met de tekortvakken in de talen en algemene economie. In september 2023 zijn er 25 kandidaten gestart en allen succesvol gematcht met een school. Informatieaanvragen nemen toe. 
  • Bij de Radboud Universiteit en Maastricht University heeft de wervingscampagne maatwerktraject geleid tot 18 nieuwe instromers in de lerarenopleidingen voor jaar 2023-2024. Er is groeiende betrokkenheid van het scholenveld en er zijn 11 instromers specifiek op Limburgse (stage)scholen. 

Deelproject 5 Educatieve Module: Dit onderdeel is afgerond, het gebruik van de resultaten van het onderzoek naar het werven en opleiden van doelgroepen voor deze module is afhankelijk van de afhandeling van deelproject 6 Verwantschapstabel. 

Deelproject 6 Verwantschapstabel: De vakdidactische netwerken zijn geconsulteerd en op dit moment wordt gestart met het vaststellen van de procedure, kaders en het schrijven van de brochure. De brochure wordt in december 2023 opgeleverd, daarop volgt de verspreiding onder de universitaire lerarenopleidingen en vakverenigingen. 

Bekijk het schematisch overzicht van de academische VO-routes.

Activiteiten hogescholen

Meer weten over de ambities van de hogescholen in het Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleidingen? Bezoek de website Leraren voor morgen.